Pytanie od czytelnika: Parę lat temu rozwiodłem się z żoną. Jeszcze w czasie trwania małżeństwa rodzice żony (moi teściowie) darowali nam działkę, na której później wybudowaliśmy dom. Po rozwodzie dalej jednak mieszkamy razem w domu. Obecnie relacje z była teściową pogorszyły się na tyle, że chce ona odwołać darowiznę i straszy mnie sądem. Czy może odwołać darowiznę?

Odpowiedź:
Niejednokrotnie zdarza się, że rodzice po ślubie dzieci darują im nieruchomość, na której stoi już dom lub też małżonkowie dopiero zamierzają wznieść budynek. Częstokroć towarzyszy temu również zawarcie umowy dożywocia, która upoważnia m.in. na dożywotnie zamieszkiwanie rodziców w domu wraz z dziećmi. Wszystko jest dobrze, dopóki… jest dobrze. Gdy relacje zaczynają się pogarszać, tak między małżonkami, jak i małżonkami a rodzicami, sytuacja zaczyna się mocno komplikować. Okazuje się bowiem, że darowane nie jest raz na zawsze.

Kodeks cywilny co do zasady dopuszcza możliwość odwołania darowizny już wykonanej. Warunkiem, który jednak musi być spełniony, by darczyńca skutecznie odwołał darowiznę jest dopuszczenie się względem niego rażącej niewdzięczności. Jak definiować to ogólne pojęcie? Otóż niewdzięczność to nic innego, jak zachowania etycznie naganne wobec darczyńcy, takie jak popełnienie przestępstwa na jego szkodę, nieudzielanie pomocy w chorobie, rozpowszechnianie uwłaczających informacji o darczyńcy. Słowem, chodzi o brak wdzięczności, który oceniany rozsądnie, musi być uznany za wysoce niewłaściwe i krzywdzące darczyńcę. Co jednak ważne, zachowanie to musi być świadomym, rozmyślnym naruszeniem podstawowych obowiązków.

W takim przypadku darczyńca może złożyć oświadczenie o odwołaniu darowizny. Pamiętać jednak należy, że to nie jest jednak tak, że darczyńca może nas trzymać „w szachu” za zachowania naganne sprzed wielu lat. Przepis jasno stanowi, że darowizna nie może być odwołana po upływie roku od dnia, w którym uprawniony do odwołania dowiedział się o niewdzięczności obdarowanego.

W przypadku braku podporządkowania się przez obdarowanego naszemu oświadczeniu o odwołaniu darowizny, następnym krokiem jest wystąpienie do Sądu z odpowiednim pozwem. Dysponując bowiem wyrokiem Sądu, które zastąpi nam oświadczenie woli obdarowanego, możemy udać się do notariusza i na powrót przenieść własność. 

Pamiętajmy jednak – ku przestrodze, że kto daje i odbiera, ten się w piekle poniewiera…

adw. Rafał Guzik